portraita

kentriki mpara

το Καραβάνι


του Δημήτρη Κυριάκου
Μετά από μια πρόσφατη επίσκεψη μου στα βουνά της Ξάνθης, μου ήρθαν θύμισες από τις αφηγήσεις των γερόντων για την νομαδική ζωή, που τέτοιο καιρό κινούσαν για τα ξεκαλοκαιριά. Παίρνοντας τον δρόμο για τα βουνά έρχονταν στο νου μου εικόνες από τα καραβάνια των Σαρακατσάνων που διέσχιζαν σχεδόν την ίδια διαδρομή για να φτάσουν στα ορεινά λιβάδια όπου θα περνούσαν το καλοκαίρι. Σημαντικό και αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των Σαρακατσάνων αποτελούσε το καραβάνι. Σε όλη σχεδόν την ηπειρωτική Ελλάδα αλλά και σε εγγύτερες χώρες των Βαλκανίων, όπως τη Βουλγαρία και τα Σκόπια αλλά και κάποιες περιοχές της σημερινής Τουρκίας μέχρι το 1922, οι Σαρακατσάνοι όντας νομάδες, κάθε άνοιξη και φθινόπωρο μετακινούνταν από τα βουνά στους κάμπους και αντίστροφα λόγω των καιρικών συνθηκών της εκάστοτε εποχής. 

Από τα τέλη Απριλίου, συνήθως μετά την γιορτή του Άη Γιώργη, αφού είχαν πουλήσει τα αρνιά, έπαιρναν τη στράτα για τα βουνά μαζί με τις φαμίλιες και τα κοπάδια τους, καθώς τους θερινούς μήνες οι θερμοκρασίες που συναντούσαν στα ορεινά ήταν πιο δροσερές απ’ ό,τι στους κάμπους και επίσης δεν υπήρχαν και οι θερινές αρρώστιες που μάστιζαν τους ντόπιους πληθυσμούς των κάμπων. Όταν λοιπόν περνούσε το καλοκαίρι και πλησίαζε ο Άη Δημήτρης (Οκτώβριος), αφού έφταναν  οι πρώτες μπόρες και τα πρώτα κρύα στα βουνά, έπαιρναν πάλι τον δρόμο για τα πεδινά, στα οποία ο χειμώνας  ήταν ήπιος, χωρίς έντονες χιονοπτώσεις και παγωνιά και έτσι θα είχαν βοσκές για τα κοπάδια τους μέχρι την άνοιξη που θα ξανακινούσαν για τα βουνά.Το καραβάνι απαρτιζόταν από τις οικογένειες του εκάστοτε τσελιγκάτου, οι οποίες είχαν φορτωμένο το συγκέριο τους (νοικοκυριό) πάνω σε άλογα, που ήταν δεμένα το ένα πίσω από το άλλο με πολύχρωμες πλεκτές τριχιές.

Η κάθε οικογένεια χωριστά έβαζε τα άλογα της στη σειρά με πρώτο συνήθως κόκκινο άλογο και πάντα αρσενικό. Ακολουθούσαν τα υπόλοιπα αρσενικά άλογα της οικογένειας είτε βαρβάτα είτε ευνουχισμένα και πιο πίσω τα θηλυκά, τα οποία είχαν πουλάρια και θα εμπόδιζαν το καραβάνι ιδίως αν ήταν πολύ μικρά. Τα πρώτα άλογα κουβαλούσαν τις βελέντζες και τα στρωσίδια, ενώ προς τα πίσω έμπαιναν τα αγγειά, δηλαδή τα καζάνια, τα ταψιά, τα κακάβια και άλλα σκεύη, σακιασμένα μέσα σε αχραδωτά χαράρια δεμένα πάνω στο σαμάρι από δεξιά και αριστερά.